Twierdza Brzeska – recenzja Piotra Chmielarza z rysem historycznym

Po 1989 roku rzadko można zobaczyć w polskiej telewizji filmy lub seriale rosyjskie. Przeważnie, jeżeli w ogóle,  filmy rosyjskie są puszczane w polskiej telewizji o późnej porze. Najbardziej znane filmy sprzed 1989 roku to min Ballada o żołnierzu, Los człowieczy, Tam gdzie lecą żurawie. Chciałbym zatem przedstawić dziś jeden z filmów zrealizowanych stosunkowo niedawno, bo w 2010 roku. To Brestkaya Krepost – Twierdza Brzeska.

Krótki rys historyczny: Pierwsze umocnienia twierdzy brzeskiej zostały zniszczone w okresie potopu szwedzkiego przez Szwedów. Budowa nowej twierdzy została rozpoczęta za cara Mikołaja I w 1830 roku, a w późniejszych latach twierdza była rozbudowywana. W ramach przygotowań do wybuchu powstania styczniowego twierdza miała zostać zajęta przez spiskowców z Podlasia we współdziałaniu z członkami  rosyjskiej organizacji Ziemia i Wola. Po wybuchu powstania styczniowego garnizon twierdzy, którego skład się zmieniał, był wykorzystywany do ochrony kolei i samej twierdzy oraz do pacyfikacji Podlasia i Litwy. W 1915 roku twierdza brzeska została opuszczona przez wojska rosyjskie. W 1918 roku w jej murach podpisano pokój brzeski. W okresie wojny polsko radzieckiej 1918-1920 przechodziła z rąk do rąk. W okresie międzywojennym w twierdzy byli więzieni  przywódcy Centrolewu, wśród nich Wincenty Witos.

W okresie II wojny światowej twierdza brzeska była broniona w wrześniu 1939 roku oraz w czerwcu 1941 roku (ostatnie strzały słychać było w sierpniu 1941 roku). W 1944 roku została ostatecznie zajęta przez wojska Armii Czerwonej. Pierwsze informacje o obronie twierdzy brzeskiej pojawiły sięw 1942, po zdobyciu przez czerwonoarmistów dokumentów z sztabu 45 dywizji Wehrmachtu. W pierwszych latach po drugiej wojnie światowej prawdopodobnie pojawiła się legenda, że ostatni obrońca twierdzy dostał się do niewoli w 1942.

 W 1956 roku Siergiej Smirnow opublikował książkę poświęconą obronie twierdzy. W następnych latach rehabilitowano obrońców twierdzy oraz stworzono muzeum, a w 1971 roku nadano twierdzy tytuł twierdzy bohatera. Podobny tytuł otrzymały tylko Moskwa, Stalingrad i Leningrad.

Obrona twierdzy brzeskiej została uwieczniona w filmach „Nieśmiertelny garnizon” (Бессмертныйгарнизон 1956), „Bitwa o Moskwę” (Битва за Москву  1985) „Ja rosyjski żołnierz” (Я – русский солдат 1995)  oraz w filmie i serialu „Twierdza Brzeska” (Брестская крепость 2010).

Film i serial „Brzeska Twierdza” został nakręcony w 2011 roku, w 50 rocznicę wojny ojczyźnianej, jako koprodukcja białorusko rosyjska. Wątkiem polskim jest udział w jego kręceniu polskich kaskaderów. Ponadto na bramie chołmskiej twierdzy jest polski orzeł, a jeden z dowódców posterunku 39 pułku piechoty mówi o Polakach, ostrzegających o bliskim ataku.

 Głównym bohaterem jest 15 letni Sasza Akimow, który jest członkiem orkiestry wojskowej, podczas, gdy jego brat służy w artylerii przeciwpancernej twierdzy. Akimow jest symbolem dzieci żołnierzy i oficerów, które brały udział w obronie twierdzy, starając się zdobywać broń i amunicję poległych obrońców i zabitych żołnierzy Wehrmachtu opatrując rannych oraz służąc, jako łącznicy. Ponadto w historii ZSSR i Rosji obrona twierdzy brzeskiej jest symbolem bohaterstwa żołnierzy walczących na straconej pozycji, której polskim odpowiednikiem jest  Westerplatte.

http://youtu.be/iFIOLFU_N-I

Zwraca uwagę ścieżka dźwiękowa, w której wykorzystano walc „Na wzgórzach Mandżurii”, napisany w 1905 roku przez jednego z uczestników wojny rosyjsko japońskiej 1904-1905 ku czci poległych żołnierzy.

Prawdopodobnie ze względu na zbliżającą się okrągłą rocznicę wojny ojczyźnianej pominięto w filmie niektóre wątki, które wykorzystano następnie w serialu pod tym samym tytułem. Serial „Twierdza Brzeska” stanowi ich rozwinięcie. Przedstawiono w nim w skrócie historię twierdzy aż do obrony w 1941 roku. Wykorzystano również fragmenty pierwszego filmu o obronie twierdzy brzeskiej „Nieśmiertelny garnizon” oraz kroniki z okresu II wojny światowej – niemieckie oraz radzieckie.

Czy warto obejrzeć Twierdzę Brzeską? Sądzę, że nawet jeżeli film nie znajdzie się w gronie klasyki, to wbrew rozmaitym kąśliwym komentarzom na youtube, typu „jeden Rosjanin z saperką zabił 40 niemieckich żołnierzy”, nie jest to wcale film propagandowy. Reżyser filmu starał się przedstawić wydarzenia związane z obroną twierdzy brzeskiej bez zbędnego patosu oraz ukazał bohaterstwo żołnierzy wojsk pogranicza, którzy w praktyce związali w walce jedną dywizję Wehrmachtu oraz elementy dwóch innych przez około miesiąc. Między innymi wskutek poniesionych z rąk żołnierzy wojsk pogranicza strat dowództwo Wehrmachtu wydało rozkaz, żeby tych żołnierzy nie brać do niewoli. Nawiasem mówiąc komentarz typu „jeden Rosjanin z saperką zabił 40 niemieckich żołnierzy” może być paradoksalnie bliski prawdy, gdyż w literaturze pamiętnikarskiej z okresu wojny wyraźnie zapisano, że Niemcy bali się walki na bagnety. Ponadto armia rosyjska słynęła z walki bronią białą typu bagnet a w czasie szkolenia żołnierzy zwracano na to szczególną uwagę, kierując się słowami Aleksandra Suworowa „Kula głupia, bagnet zuch”. Nawet współcześnie zwraca się uwagę na walkę białą bronią. Jeżeli ktokolwiek czytał książkę Wiktora Rezuna piszącego pod pseudonimem Wiktor Suworow „Specnaz” jest tam informacja, że żołnierzy Specnazu szkoli się specjalnie w posługiwaniu się saperką w walce.

Film można znaleźć  w polskiej wersji na youtube i min. na stronach playtube i kinopecetowiec.

W przypadku serialu najlepiej obok rosyjskiej wersji tytułu wpisać „pełna wersja w rosyjskim tłumaczeniu”. Ewentualnie film można znaleźć na rosyjskiej stronie kinofilms.tv poniżej jest odnośnik do wersji serialowej oraz dwóch filmów dokumentalnych jeden rosyjski a drugi białoruski.

Piotr Chmielarz

1 Comment on "Twierdza Brzeska – recenzja Piotra Chmielarza z rysem historycznym"

  1. „…Tam gdzie lecą żurawie. …
    Miłość do… żurawi trwa. Ale w tym cały ambaras…
    Częściowy montaż: (*)
    A na to USA
    http://polish.ruvr.ru/2012_09_07/USA-Putin-zurawie/
    Wynik:
    http://deser.pl/deser/1,111857,12655268,Porazka_Wladimira_Putina__Zurawie_nie_odlecialy_na.html
    Tradycyjna odpowiedź Rosji:
    Polityka ekonomiczna Obamy jest do… (*)
    http://fotozrzut.pl/zdjecia/8c0d76479b.png

Leave a comment

Your email address will not be published.


*